Theo tin báo mới, từ khi mùa xuân Mậu Dần 1698 khi Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được Chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào nam kinh lược, “lấy đất Nông năn nỉ làm phủ Gia Định, lập xứ Đồng Nai khiến quận Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Gòn…” tới bây giờ đã hơn 300 năm. Ba trăm năm có bao biến cố thăng trầm, dấu vết của Sài Gòn xưa đã dần phai nhạt dưới lớp bụi thời kì.
những vết tích thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
Theo tin báo mới, l`à trọng tâm của lưu vực Đồng Nai rộng lớn và trù phú, Sài Gòn – Bến Nghé ngay diễn ra từ mới hình thành đã sớm sở hữu dáng vẻ của 1 tỉnh thành nở rộ bởi hoạt động thương mại và cung cấp của phổ biến ngành nghề tay chân. Khoảng cuối thế kỷ XVIII tại đây đã mang 62 ty thợ do nhà nước quản lý và hàng trăm xã thợ trong dân gian. Phổ thông ngành nghề tập trung trong những khu vực nhất quyết để rồi xuất hiện các địa danh như xóm Chiếu, xóm Cốm, xóm Lò Rèn, xóm Dầu, xóm Chỉ, xóm Vôi, xóm Bột… riêng xóm Lò Gốm vẫn còn để lại 1 số địa danh như đường Lò Gốm – tuyến đường Lò Siêu – đường Xóm đất – bến Lò gốm – rạch Lò gốm – kênh Lò gốm – khu lò lu… thuộc khu vực huyện 6, 8, 11 bây giờ. Sử liệu sớm nhất đề cập tới nghề làm gốm ở Sài Gòn xưa là sách “Gia Định thành thông chí” của Trịnh Hoài Đức viết khoảng năm 1820.
Đoạn viết về Mã trường Giang-kênh Ruột Ngựa như sau: “Nguyên xưa từ cửa Rạch Cát ra phía Bắc đến Lò Gốm mang một đường nước đọng móng trâu, ghe thuyền ko di chuyển được.Mùa thu năm Nhâm Thìn (1772) cho đào con kênh thẳng như ruột ngựa nên mới đặt ra tên ấy…” Kênh Ruột Ngựa đã giúp cho ghe thuyền di chuyển giữa Sài Gòn với miền Tây thêm thuận lợi.
Bản đồ Thành Gia Định do trần văn học vẽ trong khoảng cuối năm 1815 đã có ghi địa danh Xóm Lò Gốm ở khoảng làng Phú Lâm- Phú Định (ngày nay là khu vực huyện 6 tiếp giáp huyện 8). Bài “Phú cổ Gia Định phong cảnh vịnh” sáng tác khoảng đầu thế kỷ XIX miêu tả: “Lạ lùng xóm Lò Gốm, chân vò vò bàn cổ xây trời…” Trong 62 ty thợ tụ hội tại Sài Gòn khiến việc cho nhà nước vào cuối thế kỷ XVIII đã có các ty thợ Lò chum, ngói mộc, gạch mộc, lò gạch…
những dấu vết thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
Theo tin báo mới, một vài tài liệu của Pháp, tuy tản mát và sở hữu phần phiến diện, cũng phản ánh về việc sản xuất gốm ở Chợ lớn vào cuối thế kỷ XIX: Tại Chợ lớn mang khoảng 30 lò gốm tập hợp ở Hòa Lục, Phú Định, Cây Mai… vùng Chợ lớn cung ứng lu và những đồ gốm thông dụng như chậu vịm, siêu ấm, nồi trách, hũ khạp, cà ràng… vùng Cây Mai sở hữu một lò sản xuất đồ sành. Những lò này lấy nguyên liệu tại chỗ, tuỳ chất đất mà sản xuất thành các dòng sản phẩm. Mỗi lò gốm hàng năm sở hữu thể cung cấp hàng trăm nghìn sản phẩm. Đến đầu thế kỷ XX vẫn còn đa dạng lò gốm nổi tiếng như lò Tín Di Hưng, Quảng Di Thành, Hiệp Hưng, Bửu Nguyên, Đồng Hòa, những lò chuyên phân phối lu, khạp và đồ gia dụng… Theo học kém chất lượng Vương Hồng Sển thì: “Từ lúc lấp rạch Chợ to thì rạch Lò gốm, kinh Vòng Thành ko thông thương và lò gốm chỉ còn sót lại cái tên trơn tru và ko cung ứng đồ gốm nữa…”
Theo tin báo mới, từ những tư liệu lịch sử trên và qua dò xét thực tiễn sở hữu thể nhận biết địa bàn xóm Lò Gốm xưa tương đối rộng, gồm các làng Hòa Lục (quận 8), Phú Định-Phú Lâm (quận 6), Phú Giáo-Gò Cây Mai (quận 11) trải dài đôi bờ kênh Ruột Ngựa, kênh-rạch Lò Gốm. Những con kênh này là các con phố giao thông chính của khu vực Sài Gòn cũ – nay là Chợ Lớn: 1 vùng rẻ trũng dằng dịt kênh rạch nhiều ít, mọi sự di chuyển đều tiêu dùng ghe xuồng. Kênh Ruột Ngựa và rạch Lò Gốm còn nối liền rạch Chợ lớn có rạch Cát (Sa Giang) và rạch Bến Nghé. Từ ngã ba “Nhà Bè nước chảy chia hai” xuồng ghe theo rạch Bến Nghé và kênh tào phở qua kênh Ruột Ngựa ra sông Cát về miền Tây. Hiện nay rạch Chợ to ko còn nữa, phổ quát đoạn rạch Lò Gốm biến mất – nhất là khu vực Gò Cây Mai hầu như thường còn dấu vết tuyến đường thuỷ quan yếu này. Kênh Ruột Ngựa ko còn thẳng như tên gọi do bị bồi lấp xâm lấn 2 bên bờ. Kênh Lò Gốm càng ngày càng cạn hẹp dù đã nạo vét đa dạng lần… ngoài ra ghe xuồng vẫn theo con nước mà xuôi ngược, dù nơi đây đã lớn mạnh hệ thống tuyến phố bộ chằng chịt như màng nhện, dù những làng nghề – xã nghề ven kênh rạch không còn nữa… Đủ biết trước đây trước đây tuyến đường thủy này quan yếu như thế nào.
những dấu vết thăng trầm của xóm Lò Gốm Sài Gòn xưa
Theo tin báo mới, dấu vết vật chất của xóm Lò Gốm ngày xưa nay chỉ còn lại di tích lò gốm Hưng Lợi thuộc làng Hòa Lục (phường 16 thị xã 8), nằm ven kênh Ruột Ngựa. Đối diện là làng Phú Định bí quyết đây vài năm còn một số gia đình làm nghề “nặn ông lò” – bếp gốm. Theo tin báo mới, di tích là gò lớn chứa đầy mảnh gốm của những loại lu, khạp, siêu, chậu… Cuộc khai quật năm 1997-1998 đã tìm thấy tại đây phế tích 3 lò gốm kiểu lò ống (lò Tàu) là dòng lò thông từ bầu lửa đến ống khói, dốc và hẹp, nền lò được gia cố phổ biến lần, thành lò đắp dày bằng phế truất phẩm. Các đoạn vách lò còn lại được xây bằng loại gạch to chảy men dày, lòng lò đựng đầy mảnh sản phẩm mà qua chậm triển khai có thể nhận biết 1 số dòng sản phẩm đặc biệt của lò Hưng Lợi. Ba lò gốm này cung ứng nối tiếp nhau trong một thời gian hơi dài nhưng mang thể ko liên tiếp vì lò gốm của quá trình sau được xây trên một phần lò cũ hoặc sửa sang gia cố lại lò cũ.
Theo tin báo mới, quá trình đầu khu lò này chính yếu cung ứng lu cất nước bằng chất liệu sành nâu, dáng thuôn vào đáy hoặc bầu tròn, kích thước tương đối lớn: thường được gọi là “lu 3 đôi” hay “lu 5 đôi” (mỗi đôi nước – 2 hậu sự – khoảng 40 lít nước). Theo tin báo mới, lu gốm khiến bằng cách thức nặn tay bằng “dải cuộn hài hòa bàn dập, bàn xoa” nên độ dày và dáng tròn đều, bên trong vành mồm lu còn dấu ngón tay để lại lúc tiêu dùng tay vuốt cho vành miệng tròn và gắn chặt vào thân lu. Trong số hàng ngàn mảnh lu Con số được thì mảnh nắp chiếm đến sắp 2/3, cho biết nắp được sản xuất phổ thông hơn để tạo ra nhu cầu vì nắp hay bị vỡ vạc hỏng khi tiêu dùng. Do mảnh lu, nắp lu phổ thông nên khu lò này còn được gọi là Lò Lu. Lò cung ứng lu đựng nước sở hữu niên đại sớm nhất ở khu lò này, khoảng nửa sau thế kỷ XVIII. Mảnh truất phế phẩm của lò lu còn phân bố trên một diện rất rộng tiếp giáp với lò, đào sâu xuống hơn 1m vẫn gặp mảnh lu gốm.
Theo tin báo mới, chiếm tỷ lệ lớn nhất là mảnh các loại sản phẩm gốm và sành men nâu, men vàng hoặc không men. Chậm tiến độ là hũ, khạp, hộp, siêu, nồi sở hữu tay cầm… dưới đáy sở hữu in 3 chữ Hán “Hưng Lợi diêu” (lò Hưng Lợi). Bên cạnh đó là những kiểu chậu bông hình tròn hay lục giác, bát giác phủ men xanh lam hay xanh đồng – màu men đặc trưng của “Gốm Sài Gòn”. Chậu bông đông đảo sở hữu kích thước nhỏ, hoa văn in nổi trong các ô không men là hoa mai, hoa cúc hoặc tứ quý, bát tiên…
Từ khóa: tin bao moi. Có thể tìm hiểu thêm tin bao moi tại https://www.dkn.tv/
